Pulut

oleh -
Lemper. KH/ WG
ketan isen-isenane abon. KH/ WG

Plikete paseduluran katon ing acara ewuh-mantenan iki. Paseduluran kapulut, karaketake, kacedhakake, kasawijekake, linandhesan rasa: 1) rukun agawe santosa, 2) ngumpulake balunge dhewe, 3) saiyeg saeka praya, 4) aja nganti crah, yen crah, agawe bubrah, lan liya-liyane.

Tandang-tanduk, tumindak, lan lageyane wong dhusun kang padha dene rukun datan crah iku jane wus kawiwitan rikalane padha laku tandang-gawe nandur pari-pulut (ketan) utawa beras pulut ing pategalan pasawahan. Tandang-gawe nandur pari-pulut, uga tandang-gawe kang magepokan karo budaya tani liyane, diayahi bebarengan (sambatan) sakulawarga, sasadulur, lan satangga-teparo. Ora ndeleng kapitayan lan agamane apa; ora pekewuh sing kagungan pategalan pasawahan perangan kulawangsane dhewe apa dudu; tegalane duweke dhewe apa mung buruh. Yen swasanane ora rukun, mokal tandang-gawe tetanen bisa rampung. Kanthi mangkono, tandang-gawe nenandur pari-pulut mliketake antarane kulawarga lan tangga-teparo, lan ngraketake batine para kulawangsa ing dhusun kalawan pategalan-pasawahane (palemahane, bumine) kang tan kendhat ngasilake wulu-wetu (pametu), satemah marang Langite (Pangerane).

Beras-pulut iku ketan. Ketan, pliket ing badan. Ketan-pulut ginawe ketan-woran. Ketan-woran yaiku ketan-karon santen kang wis mateng, anggone ngrahabi kacampur parutan klapa mudha. Ketan-woran disuguhake marang para rewang kang padha pasang tarub, tata-tata piranti olah-olah, mbeleh kewan ingon-ingon, ngangsu banyu golek godhong, lan sakpiturute. Sakliyane maregi, ketan woran pancen mralambangake awor-asuhe para tangga teparo anggone sambatan kanthi suka-rena, lila-legawa, nunggal-karya ing acara ewuh-manten. Ketan-woran uga asring sinebut ketan-wuran, ketan kang mawur, yaiku ketan-ketan kang anggane isih mawur, durung dhempet-dhempet awor-winor kaya ing lemper, dhuwure maneh kaya ing wajik, dhuwure maneh kaya ing jadah. Ing tembe, kaajab, para kulawarga tangga-teparo kang mawur bisaa awor, ajur-ajer, tembayatan sesambatan tandang-karya ing ewuh-mantenan. Para rewang lan sing duwe gawe karaketake lumantar santen lan parutan klapa. Bisaa raket-rumaket gumilig gegolongan kaya lemper kang ‘wajib’ dianakake ing acara ewuh-mantenan.

Lemper pancen gilig, gumolong wujude. Kawungkus ron pisang. Rerenggane lemper makili rerenggan nyawijine sri panganten: wanita kang mungkus lan gumolong-gumilige priya ing jerone. Bahane beras-pulut (ketan), isen-isenane abon-abonan: rahsa (inten) saka wit-panguripane wong dhusun (parutan klapa) lan nyawane wong tani (kewan ingon-ingon; daging sapi, ayam, utawa ulam). Lemper kaedang ing padangan, ben kekel. Ibu-ibu tangga teparo kang padha rewang kebageyan ngrengga lemper: saka ngekum ketan tekane lempere mateng siyaga kasuguhake marang dhayohe. Lemper, lumantar ketan ing dhirine, kanggo ngraketake (mulutake) para rewang, para dhayoh, klawan sing duwe gawe ewuh. Lempere ora lali dinget, ben ora mambu.

Kulawarga kang nembe ewuh, sakliyane gawe dhaharan lemper, uga minta-sraya ibu-ibu perewang ngolah dhaharan liya kang bahane beras pulut uga, yaiku wajik lan jadah. Wajike pliket rumaket ing tangan karana dayane gula; pantes kanggo mahargya sri penganten sakloron kang ngancik “dhandhanggula”. Woh kang manis bakal nuwuhake wiji. Dene panganan jadah, uga mralambangake rumaket lan plikete sri penganten. Jadah, kang bahane ketan (beras pulut), sakemper karo puli, kang bahane sega (beras biasa). Jadah kuwi jane ya puli. Ing Gunungkidul sing lumrah sinebut “puli” iku puli-sega utawa puli-beras, dene kang sinebut jadah kuwi puli-ketan. Puli (‘pulay’), miturut nalare wong kuna, ateges raket, rumaket, ngraketake. Carane ngolah kanthi dibebak, utawa ditutu ing lumpang (pralambang wanita) lan alu (pralambang priya). Mula, ora salah yen ta puli-jadah dianggo minangka pralambang ngraketake antarane penganten wanita lan priya. Wajik lan puli-jadah, tarkadhang puli-sega (legendar), kasugatakake marang dhayoh ing pahargyan manten.

Berbagi artikel melalui:

Komentar

Komentar